Nghĩ về Việt Nam từ phương xa

Khoảng cách như một lăng kính

Từ năm 2024, mình làm nghiên cứu sinh ở Đài Nam, miền nam Đài Loan. Trước đó, những năm đi làm của mình ở miền Bắc, còn những năm sinh viên ở Đại học Ngoại thương. Sống xa không khiến Việt Nam nhỏ đi hay xa hơn. Ngược lại, nó rõ nét hơn, giống như một từ tiếng mẹ đẻ bỗng nghe lạ tai khi xuất hiện giữa một câu tiếng nước ngoài.

Những điều bỗng hiện ra

Ở nhà, nhiều thứ chỉ là phông nền: nhịp các mùa, tiếng xe máy, thói quen mời nước bất cứ ai bước qua cửa. Đứng từ xa, chúng thành những điều đáng kể lại. Viết những bài về các vùng đất này phần nào là một bài tập như thế. Phố cổ, ruộng bậc thang, núi đá cực bắc, làng biển miền Trung, vỉa hè Sài Gòn: cái tên nào cũng quen, nhưng nơi nào cũng có lịch sử và lý lẽ riêng mà hồi ở gần mình chưa thật sự dừng lại để nghĩ.

Những cuốn lịch mang theo

Có những thứ đi theo mình. Âm lịch vẫn đánh dấu một năm, và Tết vẫn mới là năm mới thật sự, dù rơi vào giữa học kỳ. Vị trà sen, ý niệm về bàn thờ gia tiên, thói quen bữa cơm là để ăn cùng nhau: những điều ấy mang theo được dễ dàng. Có những thứ thì không. Cái xám riêng của mùa đông miền Bắc, hay mùi rơm rạ sau mùa gặt, chẳng nơi nào khác tái hiện được.

Nhìn cho kỹ

Ảnh có thể cho thấy một Việt Nam đẹp, nhưng bài học có ích hơn với mình nằm ở việc nhìn cho kỹ: hiểu vì sao ruộng phải làm bậc thang, vì sao một thương cảng lụi tàn, vì sao một làng phơi hương dưới nắng. Mình nghĩ hiểu một vùng đất cũng là một cách để ở gần nó, kể cả khi đang ở trên một hòn đảo khác.

---

Ảnh: nohtnongdan, phamkhanhquynhtrang, ghostw1997 trên Pixabay, sử dụng theo Giấy phép Nội dung Pixabay. Đây không phải ảnh do mình chụp.