Chuyển đổi số, đổi mới số và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

"Chuyển đổi số" có lẽ là cụm từ được nhắc nhiều nhất trong giới kinh doanh hiện nay, và cũng là cụm từ mơ hồ nhất. Một phần lớn nghiên cứu của mình ở Digital Empowerment Lab xoay quanh việc công nghệ thay đổi cách doanh nghiệp vận hành và cạnh tranh, nên mình muốn bắt đầu bằng việc nói rõ các khái niệm.

Ba khái niệm khác nhau

Giới nghiên cứu thường tách ra ba ý:

• Số hóa (digitization): chuyển một thứ từ dạng analog sang dạng số, như scan hồ sơ giấy hay đưa bảng giá vào bảng tính.
• Ứng dụng số (digitalization): dùng công nghệ số để thay đổi một quy trình, như hệ thống đặt hàng online, xuất hóa đơn tự động, hay phần mềm CRM thay cho cuốn sổ ghi danh bạ khách hàng.
• Chuyển đổi số (digital transformation): rộng hơn hẳn, là những thay đổi trong mô hình kinh doanh, trong tổ chức và trong cách doanh nghiệp tạo ra và thu về giá trị, do công nghệ số khởi phát hoặc tạo điều kiện.

Một doanh nghiệp có thể số hóa rất nhiều mà chẳng chuyển đổi gì cả. Khoảng trống đó chính là nơi có nhiều câu hỏi nghiên cứu hay.

Đổi mới số

Đổi mới số (digital innovation) nằm rất gần các khái niệm trên. Nó bao gồm sản phẩm, dịch vụ, quy trình hay mô hình kinh doanh mới được tạo ra bằng công nghệ số, hoặc nhờ có công nghệ số mới làm được. Servitization số, chủ đề mình viết ở bài trước, là một dạng của đổi mới số.

Vì sao lại là năng lực cạnh tranh

Thứ gắn các chủ đề này lại với nhau, đối với mình, là năng lực cạnh tranh. Bản thân công nghệ hiếm khi có giá trị. Câu hỏi là nó có thay đổi vị thế của doanh nghiệp hay không, và thay đổi thế nào: hiệu quả hoạt động, khả năng phục vụ khách hàng, sức hút với nhà đầu tư và đối tác.

Một phần công việc của mình là phân tích tác động của công nghệ lên quy trình kinh doanh và hiệu quả vận hành. Cụ thể, mình đặt ra những câu hỏi như:

• Khi doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ số, quy trình nào thật sự thay đổi, quy trình nào vẫn y nguyên?
• Tác động lên hiệu quả đến ngay, đến muộn, hay còn phụ thuộc vào các năng lực khác trong doanh nghiệp?
• Làm sao so sánh những doanh nghiệp khác nhau về quy mô và ngành nghề mà không thiên lệch?
• Chuyển đổi số trông ra sao ở những doanh nghiệp không phải công ty công nghệ?

Đây là câu hỏi nghiên cứu chứ chưa phải kết quả. Trả lời cẩn thận cần dữ liệu tốt, phương pháp phù hợp và thời gian.

Làm việc liên ngành

Chuyển đổi số không thuộc riêng phòng ban nào. Nó dính tới chiến lược, vận hành, hệ thống thông tin, marketing và tài chính. Ở lab, mình làm việc với các nhóm liên ngành, và điều đó rất có ích: người làm marketing, kỹ sư và nhà kinh tế học nhìn cùng một cuộc "chuyển đổi" sẽ thấy những điều khác nhau.

Kinh nghiệm cũ giúp gì

Mình đã ở bên trong chuyển đổi số nhiều năm trước khi nghiên cứu nó: làm mạng xã hội, chạy chiến dịch digital, làm việc với agency, rồi xây quan hệ khách hàng khi làm phát triển kinh doanh. Mình từng thấy có dự án thay đổi cả cách một đội làm việc, và có dự án chỉ thay mỗi công cụ. Trải nghiệm đó là lý do lớn khiến bây giờ mình đặt ra những câu hỏi này.

Khi có kết quả được công bố, mình sẽ chia sẻ tại đây.

---

Ảnh: promofocus trên Pixabay, sử dụng theo Giấy phép Nội dung Pixabay. Đây không phải ảnh do mình chụp.